Hơn 3.815 tỷ đồng sai phạm đã được kiểm toán nhà nước chỉ ra tại 21 Dự Án BĐS BT (xây dựng - chuyển giao). Trong lúc “cái áo” pháp lý chưa hoàn thành xong, hình thức đổi đất lấy cơ sở hạ tầng thuở nào im ắng giờ lại “trăm hoa đua nở” với nhiều bất cập khiến cơ quan điều hành và quản lý bối rối và đang tìm cách siết chặt.
Dễ bị biến tướng, bóp méo
Khai mạc hội thảo chiến lược Cơ chế đầu tư BT - Những vấn đề đặt ra và giải pháp hoàn thành xong, do kiểm toán Chính phủ (KTNN) tổ chức ngày 19/10, ông Hồ Đức Phớc, Tổng kiểm toán nhà nước, đã cảnh báo: Hình thức đổi đất lấy cơ sở hạ tầng rất dễ bị bóp méo, biến tướng do thiếu công khai minh bạch, vì những khoản phát sinh lợi nhuận vô cùng lớn từ thời cơ sở hữu những mảnh đất vàng , ở địa thế đắc địa hoặc những diện tích quy hoạnh rộng lớn của bản địa.
không riêng gì là cảnh báo nhắc nhở mà trên trong thực tiễn, bà Trương Hải Yến, Phó Vụ trưởng, Vụ tổng hợp, truy thuế kiểm toán nhà nước, cho hay, từ kết quả kiểm toán, cơ quan đó đã đề xuất giải quyết tài chính hơn 3.815 tỷ vnđ so với 21 dự án BT, tương tự 12,5% giá trị được kiểm toán (3.815 tỷ đồng/30.425 tỷ đồng).
Nhiều chủ đầu tư của dự án cơ sở hạ tầng lớn đang dành sự chú ý quan tâm cho các Dự Án BĐS BT (ảnh minh họa)
>>> Xem thêm về tin tức 1 số dự án
cụ thể, nếu những cơ quan thanh tra, kiểm sát như Thanh tra cơ quan chỉ đạo của chính phủ, KTNN không phát giác ra các sai phạm trên, hàng ngàn tỷ của Chính phủ đã bị thất thoát.
Một dẫn chứng khác cho thấy, tại TP. Hà Nội, thanh tra cơ quan chính phủ thanh tra 15 Dự Án BĐS BT, cả 15 dự án đều có sai phạm, ở các mức độ khác nhau. Trong số đó, có tới 14 dự án Bất Động Sản là bổ nhiệm thầu, để lọt nhiều chủ đầu tư yếu kém.
cho nên, theo ông Nguyễn Đình Hòa, PGĐ trường lớp và bồi dưỡng nghiệp vụ truy thuế kiểm toán (KTNN), như một hệ lụy tất yếu, thất thoát trong Dự Án BĐS BT sẽ là thất thoát kép. Thất thoát thứ nhất, vì BT đa số là bổ nhiệm thầu, đưa ra chào do không có cạnh tranh đối đầu nên không phản ánh giá trị theo đúng giá thị trường. Thất thoát thứ hai là thất thoát từ đất đai.
dự án Bất Động Sản BT gây dựng đường trục hướng phía nam TP Hà Nội do Cienco 5 làm chủ đầu tư dự án, với 41km đường, mặt phẳng cắt làn đường 40m, 4 làn xe từ ngã ba Kiến Hưng (Hà Đông) tới Pháp Vân - Cầu Giẽ (Thường Tín) là một nổi bật. Nhà nước trả cho Cienco 5 các khu đất nền để phát triển KĐT mới Thanh Hà và Mỹ Hưng. Song, sau 9 năm triển khai, chủ đầu tư dự án mới gây dựng được 12km đường. Thế mà, đất đai đã giao toàn bộ cho chủ đầu tư của dự án, và Cienco 5 đã bán đất Thanh Hà cho một chủ đầu tư dự án khác.
Ông Phạm Quang Tú, tổ chức Oxfam, cho rằng, lý do dẫn đến hiện trạng trên, là thiếu một khung pháp lý. Tới thời điểm này, các dự án Bất Động Sản BT được quy định ở rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật, nhưng lại đang tồn tại khá nhiều khoảng không pháp luật và khoảng chồng chéo pháp luật.
Các quy chế về hình thức đầu tư BT vẫn còn lép trong những văn bản pháp luật. BT chỉ có 1 câu, 1 dòng trong những điều của Nghị định nên người ta dựa trên đó để lách - ông Lê Huy Trọng, truy thuế kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành V, nhận xét.
Chính khoảng trống pháp luật về xác lập giá trị vẫn tồn tại, quyền quyết định hành động giá trị lại trao cho Bộ Tài chính, phương thức này tạo nên rủi ro tiềm ẩn tham nhũng rất lớn - ông Tú quan ngại.
lý do nữa là vì việc không thiết kế xây dựng và công bố kế hoạch dự án hoặc có nhưng chậm và công tác lựa chọn CĐT không cạnh tranh, đa phần là bổ nhiệm thầu. Việc lập dự án Bất Động Sản, thiết kế và phê duyệt là chủ đầu tư của dự án tự làm. Trong quá trình bắt đầu khởi công không giám sát chặt chẽ, quyết toán không kịp thời. Việc xác lập giá đất vẫn thực hiện đau đầu tư mạnh quan điều hành và quản lý.
dự án phải đấu thầu, đất phải đấu giá
Qua quá trình truy thuế kiểm toán, ông Lê Huy Trọng, kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành V, đã nhận thấy nhiều bất cập. Ông dẫn chứng: cho dù trên văn bản pháp luật, với hình thức đầu tư BT, Chính phủ thanh toán bằng quỹ đất. Song, thực tế Hiện nay có trường hợp tỉnh thanh hóa bằng tiền, thanh toán bằng cả nguồn vốn chi phí, nguồn vốn trái phiếu cơ quan chỉ đạo của chính phủ, thậm chí là cả vốn vay, trong khi vốn của chủ đầu tư của dự án rất nhỏ.
truy thuế kiểm toán Chính phủ vào cuộc và đã phát hiện nhiều sai phạm tại Dự Án BĐS Nhà máy giải quyết nước thải Yên Bộ do Gamuda Land triển khai theo dạng BT.
“Chúng ta lại chưa quy định tỷ suất vốn của người đầu tư, dẫn tới tình trạng nhiều người đầu tư không đủ tố chất vẫn được xúc tiến các dự án Bất Động Sản đầu tư”, ông Trọng nói.
Ông lo lắng, tương đối nhiều mảnh đất đẹp, đắc địa được định giá ít hơn không ít mà lẽ ra phải đưa ra đấu giá. Mà thực tế ở các Q., huyện khi đấu giá đất, giá trúng có khi vẫn còn đang cao gấp 15-20 lần khi đối chiếu với mức giá đề ra.
cho nên, TS. Đặng Văn Thanh, quản trị Hội kế toán và truy thuế kiểm toán Việt Nam, cho rằng, hình thức đầu tư BT đã triển khai 10-20 2016 rồi, việc thiếu một khuôn khổ pháp lý hoàn thiện đang làm cho thị trường thiếu công khai minh bạch, gây ra nhiều hệ lụy,... Toàn bộ tổng thể quá trình Trong thời điểm này chưa chuẩn, cần cân nhắc lại.
“Nên chăng, Chính phủ phải đứng ra đặt hàng. Nhà nước phải chủ động toàn bộ tổng thể các khâu, từ dự toán, đấu thầu,... Không nên để các chủ đầu tư chủ động, bởi họ sẽ xây dựng cơ Bộ dự toán không tốt, đội vốn lên khá nhiều, đặc biệt là khi ý định của nhà đầu tư không sáng láng, rõ ràng”, ông Thanh yêu cầu.
Nên bảo đảm minh bạch công khai, cương quyết đưa vào luật: Dự Án BĐS là phải qua đấu thầu, bàn giao đất là phải qua bán đấu giá, như thế mới bảo đảm giá thành của đất bán theo đúng thị trường. Kiểm tra, giám sát, kiểm toán cũng nên lấn sân vào ngay từ khi hình thành đến khi quyết toán dự án Bất Động Sản.
đại diện thay mặt Bộ KH-ĐT, bà Vũ Quỳnh Lê, Phó Cục trưởng Cục quản lý và điều hành Đấu thầu - đơn vị chức năng xây dựng dự thảo chỉnh sửa Nghị định 15 về đầu tư theo phương thức công tư, cho hay, tới đây, chắc như đinh sẽ có một chương riêng về hình thức góp vốn đầu tư BT. Các quan điểm tại hội thảo chiến lược là những đóng góp thiết thực để cơ quan này giải quyết và khắc phục “cái nền chưa chắc như đinh còn nhiều lỗ hổng”, theo lời bà Lê.
mặc dù thế, tại một hội thảo lớn như vậy tương quan đến thiết kế và xây dựng cơ chế pháp luật cho đầu tư BT, theo lời chủ tọa, cho dù KTNN đã mời đại diện thay mặt các Bộ: Tài nguyên - môi trường tự nhiên, KH-ĐT, Tài chính, kiến thiết xây dựng,... Nhưng không đơn vị chức năng nào gửi văn bản đóng góp ý kiến. Các thay mặt đại diện của Thành Phố Hà Nội, Thành Phố Hồ Chí Minh, những địa bàn có nhiều dự án đầu tư BT, cũng vắng mặt.